Vorstschade en het voorkomen hiervan

Het is april en dan is nachtvorst nog zeer gebruikelijk. Sterker nog: het komt jaarlijks voor, hoort gewoon bij de tijd van het jaar. Maar meestal hebben we ook al een aantal zachte tot warme dagen gehad eerder in het voorjaar, waardoor de natuur en vooral veel gewassen al volop bezig zijn met uitlopen en het zetten van bloesem. In geval van fellere vorst (elke temperatuur lager dan ongeveer -3 graden), kunnen gewassen onherstelbaar beschadigd raken (voor datzelfde jaar dan) en zullen vruchten uitblijven. En dit gaat uiteraard ten koste van de oogst. Om dergelijke vorstschade nou te voorkomen, zijn er verschillende effectieve methodes bedacht om dit te voorkomen. Een paar hiervan lichten we hieronder toe en natuurlijk wat er in Nederland voornamelijk wordt aangehouden.

Minimumtemperatuur aan de grond (10cm), zaterdagochtend 13 april

De meest gebruikte methode om vorstschade in het latere voorjaar te voorkomen, is in Nederland om de gewassen gedurende de hele nacht te besproeien met water. Bij het afkoelen van het water komt warmte vrij en als het water de bloesem raakt gaat bevriezen, komt er nog meer warmte vrij. Maar het belangrijkste is dat de bloesem ‘ingepakt’ wordt met een laagje ijs, want dat werkt als isolatie. Het ijslaagje zorgt er namelijk voor dat de koude lucht buiten wordt gesloten; ‘binnenin’ blijft het standaard ongeveer 0 graden. Dit voorkomt dat de uitlopende knoppen bevriezen. Tegelijkertijd moet er goed opgelet worden dat er niet teveel water wordt gesproeid. IJs is namelijk zwaar en als de totale hoeveelheid water wordt omgezet in ijs, dan neemt het gewicht dusdanig toe dat gewassen kunnen afbreken. Om deze reden hebben fruittelers dus de welbekende ‘slapeloze nachten’ als het vriest in het voorjaar, want je moet eigenlijk constant alert blijven.

Bij het sproeien is het overigens ook van belang dat je niet direct stopt met sproeien zodra de temperatuur iets boven nul graden uitkomt. Maar dat je dan nog even doorgaat, want voor het smelten van het ijs is warmte nodig en als dit aan de bloesem wordt onttrokken bevriest het dus alsnog.

Fruitbomen worden besproeid in Gelderland
Foto Wouter van Bernebeek
Een  ingepakte  knop, waarbij het ijs beschermt tegen de vorst!
Foto: Wouter van Bernebeek

In Nederland wordt de “sproei-methode” vrijwel overal gehanteerd waar friettelers hun gewassen verbouwen, vooral in gebieden rond de Betuwe en in delen van Gelderland. ’s Avonds al voordat de temperatuur onder het vriespunt raakt, zet men hun sproeiers aan en pas de volgende ochtend, als het alweer een tijdje dooit, dan wordt er gestopt met sproeien. Dit soort taferelen kunnen ’s ochtends vroeg natuurlijk schitterende plaatjes opleveren: planten die helemaal ingepakt zijn met ijs en de zon die even later tevoorschijn komt. In de wintermaanden hebben we ook wel eens te maken met ijzel (aanvriezende regen), helemaal veroorzaakt door de natuur zelf, wat min of meer hetzelfde effect geeft.

Typische vorstschade bij onbeschermde planten in het voorjaar
(via Brabantsewijnbouwers)

Maar er is ook een andere, nog spectaculairder en in Europa ook veel gebruikte, methode om schade aan gewassen te voorkomen. En dat is het werken met fakkels en vuur. Duizenden exemplaren worden geplaatst en ’s avonds aangestoken, branden meestal zo’n 12 uur en voorkomen dat de temperatuur daalt tot onder het vriespunt. Deze manier wordt veel gebruikt in Frankrijk om aldaar de wijngaarden te beschermen tegen kou. Het is echter niet volledig bewezen of deze manier ook honderd procent werkt. De rookwolken zorgen voor hogere temperaturen in de onderste lagen van de wijngaard, maar bij flinke vorst zouden de planten nog steeds het risico lopen om te bevriezen. Dit is ook sterk afhankelijk van de windsterkte. Het is wel bijzonder om te zien, hieronder enkele foto’s:

Een wijngaard wordt beschermd tegen de vorst met fakkels
Een wijngaard wordt beschermd tegen de vorst met fakkels

Wil je meer manieren te weten komen over het voorkomen van vorstschade aan nieuwe planten of gewassen in Nederland? Kijk dan op de volgende website voor meer informatie: https://www.brabantsewijnbouwers.nl/index.php?section=13&page=94&student=475

Wouter van Bernebeek / 13 april 2019

Vorige

Volgende

Reactie verzenden

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *