Zaterdagavond (23/3) kans op poollicht

Vanavond is er tot in Noord-Nederland aan toe kans op (fotografisch) poollicht, door een uitbarsting op de zon die eergisteren al heeft plaatsgevonden. Maar hoe komt het nu dat er uitgerekend vanavond poollicht mogelijk is en welke regio’s maken hierop de grootste kans? Je leest het hieronder!

Een zonnevlam is op de aarde gericht. Door het magnetisch veld rondom de aarde, kan de zonnewind enkel vanaf de Polen de aarde bereiken..

Poollicht is een kleurrijk verschijnsel in de atmosfeer van de aarde. Het is vaak een lichte gloed bestaande uit bewegende bogen, waaiers of gordijnen van groen en/of rood/paars licht. Poollicht is meestal alleen in een breed gebied rondom de polen zichtbaar, ook wel noorderlicht (bij de Noordpool) of zuiderlicht (bij de Zuidpool) genoemd. Maar heel af en toe komt poollicht ook op breedtes voor die veel verder bij de polen vandaan gelegen zijn.

Het ontstaan..
Poollicht wordt veroorzaakt door de zonnewind. Deze zonnewind kan vooral sterk zijn na uitbarstingen op de zon, waarbij grote hoeveelheden geladen deeltjes het heelal in geslingerd worden. Als zo’n uitbarsting op de aarde gericht is, dan wordt het poollicht ook beter zichtbaar tot in enkele gevallen zelfs extreem veel sterker. Incidenteel kan het dan ook tot diep in Nederland en Vlaanderen visueel goed zichtbaar zijn (recente voorbeelden hiervan zijn oktober 2003 en maart 2015). Maar dat duurt dan wel nog een tijdje, want het duurt doorgaans 48 tot 60 uur voordat de zonnewind de afstand tussen zon-aarde heeft afgelegd.
Het aardmagnetisch veld zorgt er vervolgens voor dat de deeltjes binnen de zonnewind, vlakbij de aarde wordt afgebogen en in de buurt van de Noord- en Zuidpool met verhoogde snelheid de atmosfeer binnendringen. De van de zon afkomstige deeltjes bevatten veel energie, die in de bovenste kilometers van de atmosfeer min of meer verbranden. Dit wordt op 80 tot 100 kilometer hoogte uitgestraald in de vorm van het kleurrijke poollicht. Zie ook het filmpje hieronder, waarin het ontstaan van poollicht aan de hand van animaties wordt uitgelegd!

Uitleg ontstaan noorderlicht (Youtube.com)

Voorkomen van poollicht
Poollicht wordt vrijwel dagelijks waargenomen rond de poolcirkel, maar dus zeer zelden op onze breedtegraad. De laatste keer dat er in Nederland noemenswaardig én visueel poollicht zichtbaar is geweest, was in maart 2015. Toen werd er zelfs tot in Midden-Duitsland en Noord-Frankrijk fotografisch een rode gloed waargenomen aan de noordelijke horizon. Dit had te maken met een forse zonnevlam op 15 maart dat jaar, die precies op de aarde gericht was. Er was enige tijd sprake van KP-8, ofwel een G4 zonnestorm.

Een andere recente, veel zwaardere zonnestorm kwam voor in oktober 2003. Toen was zelfs meerdere dagen sprake van KP-9, ofwel een G5 zonnestorm. Die nachten was het poollicht zelfs zichtbaar tot in de noordelijke Alpen! Boven Midden-Nederland kon men de rode gloed toen met het blote oog prima zien bewegen. Dergelijke uitbarstingen zijn wel zeldzaam en komen uitsluitend voor tijdens een zogenaamd zonnemaximum. Een moment waarop er veel zonnevlekken op de zon aanwezig zijn. Binnen de zonnecyclus komt dat gemiddeld ongeveer om de 11 jaar voor. Momenteel heerst er een zonneminimum dat nog tot enkele jaren aanhoudt; het volgende zonnemaximum staat pas rond het jaar 2026 weer gepland. Maar ook tijdens een zonneminimum kan er dus wel eens een uitbarsting voorkomen, blijkt deze week!

De poollicht-ovaal vanaf de noordpool gezien, tijdens de zonnewind van maart 2015. Het poollicht kwam toen erg zuidelijk, tot in Midden-Duitsland en België aan toe!
Waar is het poollicht zichtbaar in Europa met verschillende intensiteiten? (kp-1 t/m kp-8)

De kansen op poollicht vanavond
Ook vanavond is er dus zichtbaar poollicht mogelijk in het uiterste noorden van Nederland en Duitsland. Maar dat zal in dit geval wel om fotografisch poollicht gaan, dus alleen waar te nemen met een camera met langere belichting (minstens enkele seconden). De zonnevlam die onderweg is naar de aarde, is niet zo sterk dat deze poollicht in de hele Benelux kan veroorzaken. Het gaat om maximaal kp-6, ofwel een G2 zonnestorm. Bovendien is de piek erg kort, hooguit enkele uren (waarschijnlijk tussen 19 en 21 uur).
Natuurlijk is het ook van belang of bewolking geen roet in het eten gooit, want onder een wolkendeken zie je weinig van wat daarboven gebeurt… Maar dat lijkt vanavond toch wel het geval in Noord-Nederland. Een strook met meest middelbare en hoge bewolking ligt van Engeland over de Wadden en Noordzee en blijft daar ook vanavond vrijwel stationair liggen. Af en toe lijken daar wel wat kleine gaatjes in te vallen, dus wellicht dat toch iets van het poollicht is waar te nemen op een gunstig moment? We gaan het zien!

Afgelopen maand is het team van Onlineweather in noordelijk Noorwegen geweest, ook tijdens een actieve zonnewind maar dat was afkomstig van een zogenaamd coronal hole, dus geen op zichzelf staande uitbarsting. Tijdens een G1 (kp-5) zonnestorm eind februari, hebben we toen ook zeer fraai poollicht gezien én uiteraard vastgelegd! Zoals we het in Nederland in ieder geval niet zullen gaan zien:

Timelapse van het noorderlicht, eerder deze maand (Lofoten, Noorwegen)

Wouter van Bernebeek / 23 maart 2019
 
Bronnen: poollicht.be, Wikipedia, Youtube en spaceweather.com

Omslagfoto artikel: Peter Elzinga

Vorige

Volgende

Reactie verzenden

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *