Terug in de tijd: sneeuwstorm Valentijnsdag 1979

Sneeuw.. het is een steeds zeldzamer wordend verschijnsel in Nederland en al helemaal sneeuwval op grote schaal. De afgelopen vijf jaar waren ronduit sneeuwarm in de lage landen met op slechts enkele dagen per winterseizoen een laagje (tot soms lokaal een pak) sneeuw, terwijl Midden-Nederland normaal gesproken toch ca 26 sneeuwdagen per jaar zou moeten tellen. En ook deze winter is er eigenlijk nauwelijks sneeuw van betekenis gevallen; op drie dagen kwam een laagje van 1-3 centimeter tot stand en eind januari lag plaatselijk korte tijd zo’n 8 centimeter. Maar de meeste mensen zijn al niet meer anders gewend: de winters zijn zacht en grijs met soms eens een speldenprikje van kou uit Noord- of Oost-Europa. Want wat zou er gebeuren als we ooit nog eens een échte ouderwetse winter zouden krijgen in Nederland? …

… Waarschijnlijk zijn het leed en de chaos dan niet te overzien. Toch hebben we vrij recent (30-50 jaar geleden is weerkundig echt niet ver terug in de geschiedenis) tijden gekend dat serieuze “vuile winters” elkaar kort achter elkaar opvolgden. Met stip op nummer één staat de zware sneeuwstorm van exact 40 jaar geleden: 13/14 februari 1979. Een voor Nederlandse begrippen unieke weersituatie die vrijwel iedereen zich nog kan herinneren onder de oudere generatie van nu.

Weerkaart (luchtdruk) – 14 februari 1979

Weerkundig gezien was deze situatie er eentje om de vingers bij af te likken voor de meteoroloog. Een geen al te sterk hogedrukgebied (1026 hPa) lag boven zuidelijk Noorwegen en een lagedrukgebied (982 hPa) koerste vanaf Normandië naar Luxemburg, om aldaar vertragend naar Duitsland te trekken. De occlusie van deze storing zwaaide uit over de hele Benelux en bleef vervolgens slepen boven het midden en noorden van Nederland, terwijl er een forse noordoostenwind opstak door tegenwerking van het hoog bij Scandinavië. Langs de noordkust kwam zelfs een NO-storm te staan (windkracht 9) met windstoten tot rond 100 km/uur. Maar doordat vóór het laag uit nog zachte lucht op hoogte aanwezig was, begon de neerslag op 13 februari 1979 op veel plaatsen als ijzel (onderkoelde regen) te vallen. Dit leverde al meteen enorme overlast op, want bomen en elektriciteitsmasten bezweken onder het gewicht van het ijs en wegen veranderde in ijsbanen. Er viel zo’n 10-15 mm regen bij temperaturen rond -2 graden in delen van Drenthe en Groningen, wat grofweg neerkomt op een ijslaagje van ongeveer 1 tot 1,5 centimeter aan voorwerpen en op het aardoppervlak.

Temperatuur op 850 hPa (ca 1,5 km hoogte)
14 februari 1979 12z
Neerslagsoort – 14 februari 1979 12z
Windkracht (kts) – 14 februari 1979 06z

In de nacht van 13 op 14 februari koelde de bovenlucht in Noord-Nederland scherp af (binnen enkele uren van -2 naar -12 graden op 850 hPa) en ging de ijzel over in matige tot hevige sneeuwval. De hoeveelheden sneeuw waren niet eens enorm groot, maar door de harde wind ontstonden metershoge sneeuwduinen en dát bleek het grootste probleem te worden. Tijdens de ochtend van Valentijnsdag 1979 ontwaakte mensen in het noorden en noordoosten in een ware sneeuwstorm. Hevige sneeuwval, stuifsneeuw bij windkracht 8-9 en temperaturen van zo’n 5 graden onder nul, zorgden voor bizarre taferelen. In Groningen werden enkele dorpen uiteindelijk dagenlang van de buitenwereld afgesloten door sneeuwhopen van wel 6 meter (!) hoog. Mensen konden vanaf de eerste verdieping van hun huis zo naar buiten stappen en omlaag glijden/lopen via de enorme sneeuwduinen. Deze hopen konden mede zo hoog worden, doordat de sterke noordoostenwind gedurende 80-90 uur non-stop grote hoeveelheden sneeuw vanuit Noord-Duitsland naar het noorden van Nederland blies. Intussen bevond Limburg op hetzelfde moment zich tijdelijk in de warme sector van de depressie, met regen en +5 graden..

Gemiddelde sneeuwhoeveelheid, 14 februari 1979 (gfs)

Na de sneeuwstorm volgde een periode van vrij mooi winterweer met overdag lichte tot matige vorst en ’s nachts strenge vorst, waardoor de winterstatistieken van 1978/1979 nog verder aangescherpt werden (in een toch al zeer koud seizoen). Uiteindelijk viel de dooi omstreeks 23 februari in en begon de sneeuw te smelten. Maar ook dat ging niet zonder problemen, want de hoeveelheden smeltwater waren vervolgens zo groot dat op verscheidene plaatsen flinke wateroverlast ontstond!

Sneeuwduinen sneeuwstorm in Groningen, 14-02-’79
Bron: RTV Noord
Klimmen tot aan het dak van je huis… Groningen 14-02-’79
Bron: RTV Noord
Metershoge sneeuwduinen in Groningen, 14-02-’79
Bron: Westerdemden.com

De winter van 1978/1979 had in zijn geheel (1 dec t/m 28 feb) een gemiddelde temperatuur van -0,8 graden. Dat komt neer op de vijf na koudste winter van de 20e eeuw. Ter vergelijking: dezelfde gemiddelde temperatuur tegenwoordig zou met grote afstand de koudste winter in de 21e eeuw tot nu toe betekenen. Verder is de winter ’78/’79 uitgekomen op een Hellmanngetal van ruim 205 punten in Midden-Nederland, maar een Elfstedentocht zou ondanks de felle kou nooit verreden worden. Dat komt doordat er met grote regelmaat sprake was van ijzel of flinke hoeveelheden sneeuw, wat het schaatsijs tijdens die winter nooit ten goede is gekomen. Maar daar zullen de echte winterliefhebbers in dat jaar vast niet echt rouwig om zijn geweest…

Samenvattende video 13-15 februari 1979 (Youtube)


Bronnen: Buienradar.nl, noordernieuws.nl KNMI, MeteoGroup Nederland, WetterZentrale (GFS), Wikipedia / Google

Wouter van Bernebeek / 13 februari 2019

Vorige

Volgende

2 Reacties

  1. Cor Vreeswijk

    Het winter 1962/63 was nog erger. plm. 50 cm sneeuw met ongeveer dezelfde oosters storm.

    Antwoord
  2. Gea

    Na beetje nadenken in de tijd komt het wel een beetje terug.
    Ik liep toen stage in apeldoorn. Enige probleem was om met fiat 850 uit de sneeuwsporen te komen om af te slaan. Kon alleen achteruit rijdend: motor achterin en achterwiel aandrijving

    Antwoord

Reactie verzenden

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *